Józef Marian Bańka (ur. 27 lutego 1934 w Nieszkowie, zm. 7 lipca 2019) – polski filozof, nauczyciel akademicki, profesor zwyczajny doktor habilitowany.
Życiorys Urodził się w rodzinie drobnego kupca i przedsiębiorcy, jako jedno z sześciorga rodzeństwa. Wojnę spędził w pobliskich Działoszycach. Po wojnie jego rodzina przeniosła się do Bytomia. Uczył się w szkołach jezuickich, najpierw w Nowym Sączu, a następnie w Starej Wsi koło Brzozowa. Tam poznał łacinę oraz grekę i od tego czasu przejawiał zamiłowanie do tekstów pisanych w tych językach.
W 1958 rozpoczął studia na Wydziale Filozofii Chrześcijańskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Słuchał wykładów m.in. Mieczysława Gogacza, Stanisława Kamińskiego, Mieczysława Krąpca, Józefa Pastuszki, Antoniego Stępnia, Stefana Swieżawskiego i Karola WojtyłyMarian Kisiel: Profesor Józef Bańka, w: "Śląsk. Miesięcznik społeczno-kulturalny" R. XXV, nr 7 (284), Lipiec 2019, s. 41-43. W 1962 r. ukończył studia, w 1965 uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, a w 1969 habilitował. W 1985 roku uzyskał tytuł naukowy profesora nauk filozoficznych, a w 1993 r. otrzymał tytuł profesora zwyczajnego.