Sprowadzenie Krzyżaków do Gdańska Pierwsza odsiecz krzyżacka W 1301 r. książę Rugii Wisław II napadł na Gdańsk, będący pod panowaniem ówczesnego króla Polski Wacława II. Nie będąc w stanie samodzielnie odeprzeć najazdu, Wacław zwrócił się o pomoc do Krzyżaków, którzy bezzwłocznie przybyli na miejsce, a po pokonaniu Rugijczyków oddalili się bez zgłaszania jakichkolwiek roszczeń.
Najazd brandenburski i zajęcie Gdańska thumb|Rycerz zakonny (rekonstrukcja z zamku malborskiego) Dość niestabilna sytuacja polityczna Pomorza Gdańskiego zachęciła margrabiego brandenburskiego Ottona IV, który na przełomie sierpnia i września 1308 r. zajął Gdańsk. Gdańszczanie dobrowolnie oddali miasto w ręce Brandenburczyków, niezadowoleni z niekorzystnej dla nich polityki panującego wówczas Władysława Łokietka, który faworyzował kupców z Lubeki, pozwalając im zbudować w mieście wyjęty spod jurysdykcji miejskiej kantor. Dodatkowo mieszczan zachęcał do zdrady ród Święców, nie otrzymawszy od władcy Polski obiecanego zwrotu kosztów poniesionych podczas obrony Gdańska przed Rugijczykami, i po odsunięciu od namiestnictwa Pomorza wskutek ich proczeskiego nastawienia.