thumb|250px|Miecz i kapelusz poświęcany Miecz poświęcany, miecz papieski – ceremonialny miecz posyłany przez papieża wraz z ozdobnym kapeluszem z aksamitu i pasem rycerskim władcom, wodzom i arystokratom katolickim, którzy zasłużyli się chrześcijaństwu lub dla polityki biskupa Rzymu.
Historia Idea obdarowywania władców europejskich zaszczytem noszenia kapelusza i miecza poświęcanego narodziła się w okresie wypraw krzyżowych za pontyfikatu Aleksandra III. Zwyczaj ten zaczął zanikać w XVIII wieku, a zaniechano go ostatecznie po śmierci papieża Leona XII. Pierwszym obdarowanym był doża Wenecji, Sebastian Ziani. Ostatnim, który dostąpił tego honoru – delfin Francji, Ludwik Antoni Burbon.
Ceremonia poświęcenia odbywała się zazwyczaj w wigilię Bożego Narodzenia w bazylice św. Piotra w Rzymie. W latach 1177–1726 wysłano dwadzieścia siedem mieczy poświęcanych. Najwięcej trafiło do rąk władców polskich.
Kilka mieczy papieskich stało się insygniami władzy. Miecz poświęcany ofiarowany Jakubowi IV Stuartowi od XVI wieku jest mieczem koronacyjnym królów Szkocji. Miecz Bogusława X był znakiem władzy książęcej Gryfitów. Miecz Jana III Sobieskiego był mieczem koronacyjnym króla Królestwa Polskiego, Mikołaja I.