Krótko po brahmanach powstały wchodzące w skład brahman lub upaniszadów aranjaki (आरण्यक āraṇyaka, „teksty leśne”), o charakterze magicznym, uznawane za niebezpieczne z powodu magicznej mocy i z tego powodu odmawiane tylko w odosobnieniu w lasach.
Szczególnie duże znaczenie dla rozwoju myśli indyjskiej mają upaniszady (उपनिषद् upaniṣad), powstające między VII a IV w. p.n.e., posiadające kontynuacje pisane aż do wieku XVI. Według tradycji jest 108 upaniszadów, z czego ok. 13 pierwotnych (mukhja). Najstarsze to prawdopodobnie Bryhadadaranjaka i Ćhandogja. Upaniszady powstały jako główny przejaw reformy religii aryjskiej w nurcie potrzeby nowego rozumienia świata i wed – dlatego też nazywane są ich „zamknięciem” (wedanta). Kluczowa teza upaniszadów to jedność atmana i Brahmana (atman Brahman). Upaniszady ukształtowały doktrynę mai (złudy) i mukti (wyzwolenia), podstawy teologii hinduistycznej i hinduskiego sposobu życia. Przedstawiły także obraz życia etycznego, ukierunkowany na kontemplację, nie na działanie.