Alkaptonuria, ochronoza, AKU (alkalia – arab. al-kali „potaż” + gr. háptein „złapać” + oúron „mocz”) – rzadka, genetycznie uwarunkowana choroba polegająca na enzymatycznym defekcie metabolicznym w szlaku przemian aminokwasów aromatycznych: tyrozyny i fenyloalaniny. Alkaptonuria jest dziedziczona w sposób autosomalny recesywny. We krwi osób chorych na alkaptonurię dochodzi do gromadzenia się produktu pośredniego, kwasu homogentyzynowego, który zostaje wydalany z moczem. Charakterystycznym objawem choroby jest powstawanie ciemnego zabarwienia moczu pozostawionego na powietrzu. W wieku dorosłym ujawniają się narządowe uszkodzenia, do których najczęściej należą: niebieskawo-czarne przebarwienia tkanki łącznej (ochronoza) i zmiany w stawach oraz kręgosłupie.
Historia Pierwsze ważne badania nad etiopatogenezą alkaptonurii zawdzięczamy Archibaldowi Garrodowi. W wyniku badań nad rodzinami w których występowała alkaptonuria ustalił, że jest to wrodzone, dziedziczne schorzenie, które dziedziczy się w sposób recesywny. Po raz pierwszy choroba człowieka została powiązana z zasadami genetyki przedstawionej przez Mendla. Badania chorych potwierdzały, że z moczem wydalają znaczne ilości substancji, która ciemnieje, barwi na ciemno bieliznę i pieluszki.