Głównym czynnikiem normalizującym język cerkiewnosłowiański, i to nie tylko na Rusi, była Gramatyka Melecjusza Smotryckiego (ok. 1578–1633), wydana po raz pierwszy pod Wilnem w 1618. Pierwsze próby ograniczenia panowania języka cerkiewnosłowiańskiego w piśmiennictwie rosyjskim przyniósł dopiero w. XVIII.
Sama nazwa „język cerkiewnosłowiański” została użyta po raz pierwszy w roku 1820 przez rosyjskiego filologa Aleksandra Wostokowa w jego pracy Рассуждения о славянском языке.
Alfabet А а Б б В в Г г Д д Є є, е Ж ж Ѕ ѕ а҆́зъ бꙋ́ки вѣ́ди глаго́ль добро̀ є҆́сть живѣ́те ѕѣлѡ̀ З з И и І ї К к Л л М м Н н Ѻ ѻ, о землѧ̀ и҆́же и҆̀ ка́кѡ лю́дїє мыслѣ́те на́шъ ѻ҆́нъ Ѡ, Ѽ ѡ, ѽ П п Р р С с Т т Ѹ, Ꙋ ѹ, ꙋ Ф ф Х х ѡ҆ме́га поко́й рцы̀ сло́во тве́рдо ѹ҆́къ фе́ртъ хѣ́ръ Ѿ ѿ Ц ц Ч ч Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь ѡ҆́тъ цы̀ че́рвь ша̀ ща̀ (шта̀) є҆́ръ є҆ры̀ є҆́рь Ѣ ѣ Ю ю Ꙗ ꙗ Ѧ ѧ Ѯ ѯ Ѱ ѱ Ѳ ѳ Ѵ ѵ ꙗ҆́ть ю҆̀ ꙗ҆̀ ю҆́съ ма́лый ксѝ псѝ ѳита̀ ѵ҆́жица