W latach 80. sieć kolejowa w Prusach była już w zasadzie w pełni ukształtowana, budowano głównie krótkie linie lokalne oraz linie na wschodzie, przeważnie wychodzące z węzła olsztyńskiego. W tym czasie następuje za to rozwój kolei wąskotorowych, obsługujących głównie cukrownie oraz częściowo ruch lokalny. Koleje wąskotorowe powstawały głównie wokół dużych miast, takich jak Poznań, Gdańsk, Słupsk.
Królestwo Polskie mały|upright=2.2|Rozwój sieci kolejowej w Królestwie Polskim w latach 1842–1918 W Królestwie Polskim budowę pierwszej linii kolejowej zainicjowano już w 1835 r., czyli 7 lat przed powstaniem linii, na należącym do lepiej rozwiniętych Prus, Śląsku. Jednakże inwestycję zrealizowano dopiero 15 czerwca 1845, oddając podmiejski odcinek przyszłej linii warszawsko-wiedeńskiej. Linia ta łączyła Warszawę z Grodziskiem Mazowieckim. W 1845 linię przedłużono do Skierniewic i Łowicza. Rok później linia sięgała aż do Częstochowy. Ostatecznie linia warszawsko-wiedeńska została ukończona w 1848 r.
W latach 50. w Królestwie Polskim w zasadzie nie powstawały żadne linie oprócz krótkich odcinków w Zagłębiu Dąbrowskim. Wiodącą strategią było tu hamowanie powstawania kolei na zachód od Wisły.