Ajatana (skt. Āyatana; chiń. ru (入); kor. ip (입); jap. jū; wiet. nhâp, Trần cảnh; tyb. skje.mč'ed; także chiń. chu (處); kor. ch'ŏ (처); jap. so; wiet. xứ) – termin związany z teorią umysłu i zarazem z teorią karmy w mahajanie.
Słowo to można przetłumaczyć jako sfera.
Sześć ajatan, to sześć sfer wejść lub podstaw poznania czyli sześć organów zmysłów (zwanych także korzeniami, wewnętrznymi sferami – skt. indrija (indriya) wraz z sześcioma danymi zmysłowymi czy też przedmiotami zmysłów (zwanymi także kurzami, skt. guna) lub zewnętrznymi sferami (skt. visaya). A więc: oczy, uszy, nos, język, ciało i umysł (intelekt, manas) oraz odpowiednie im: barwa-forma, dźwięk, zapach, smak, dotyk, postrzeganie rzeczy zewnętrznych (dharm) – koordynacja danych.
Ajatany składają się więc z 12 elementów - 12 podstaw zmysłów: sześciu organów zmysłów, których funkcja podobna jest do drzwi (wejścia, skt. āya) aby mogły wejść wrażenia wynikające z ich zetknięcia się z sześcioma odpowiednimi danymi zmysłowymi.