thumb|250px|Mapa przedstawiająca basen Morza Egejskiego około roku 264 p.n.e. Heraklea podkreślona na czerwono. Heraklea Pontyjska (gr. , późnogr. , łac. Heraclea Pontica) – kolonia Megary założona w roku 558 p.n.e. Położona była nad Morzem Czarnym, na pograniczu Bitynii i Paflagonii, o jeden dzień szybkiej żeglugi od Bosforu. Posiadała dogodny port, co przy korzystnym położeniu geograficznym umożliwiło miastu uzyskanie statusu ważnego centrum handlu czarnomorskiego. W okresie największego rozkwitu miasto rozciągało się aż na sąsiadującą z nim równinę.
Historia miasta Starożytność Heraklea szybko opanowała okoliczne tereny, na których zakładała własne kolonie, a w pierwszej połowie V w. p.n.e. podporządkowała sobie miejscowych Mariandynów, obracając ich w zależnych chłopów, gwarantując jednak, że nie będą sprzedawani poza granice kolonii. Zaplecze rolnicze, dogodne położenie oraz rozległe kontakty handlowe zapewniały miastu dobrobyt oraz silną pozycję na Morzu Czarnym. Heraklea zakładała kolonie także poza południowym wybrzeżem morza (Kallatis, Chersonez Taurydzki), mieszała się w sprawy innych poleis (m.in. na Półwyspie Krymskim), w czym pomagała jej flota wojenna – miasto dysponowało sporymi siłami morskimi w czasach hellenistycznych, a prawdopodobnie i wcześniej.