Kaunda uczestniczył w rozmowach mediacyjnych pomiędzy SWAPO i RPA w sprawie Namibii oraz pomiędzy RPA i innymi państwami afrykańskimi.
W roku 1971 partię rządową opuścił jeden z jej liderów i były prezydent, Simon Kapwepwe, założył on opozycyjną Zjednoczoną Partię Postępową. Opozycyjna partia założyła koalicję z Afrykańskim Kongresem Narodowym (dawniej Afrykański Kongres Narodowy Rodezji Północnej). W 1972 roku rząd zdelegalizował obie opozycyjne partie i ustanowił Zambię państwem jednej partii, a rok później uchwalił konstytucję, która to potwierdzała. W 1976 roku ogłosił socjalistyczną koncepcję tzw. komunokracji, miała ona być rozwinięciem „filozofii humanizmu”. W 1978 i 1983 roku jako jedyny kandydat wziął udział w wyborach prezydenckich.
Od początku lat 80. w kraju narastał kryzys, co związane było ze spadkiem cen miedzi w latach 70. Kryzys spowodował powstanie opozycji. W 1990 roku nasiliły się próby likwidacji monopartyjnego systemu. Doszło wtedy do nieudanej próby zamachu stanu wojska. Powstał opozycyjny Ruch na rzecz Demokracji Wielopartyjnej. W grudniu rozpoczęto legalizację partii opozycyjnych. W 1991 roku Kaunda przyjął nową konstytucję, która zagwarantowała system wielopartyjny. W tym samym roku odbyły się pierwsze od 18 lat wielopartyjne i wolne wybory.