W Łąkach, Kurzętniku i Lipach ofiary składano w gajach lipowych, pomniejszym bożkom poświęcano krzewy. W świętych gajach nie można było ani polować ani wycinać drzew. Gaje były ogradzane płotem z ozdobnymi bramami. Pierwotnie słowo gaić oznaczało zamykać ogrodzeniem.
W Łąkach Janowi z Sandomierza, który zbudował zamek w Bratianie, ukazać miała się Matka Boska. Na tę intencję wspomniany Jan wybudował kościół, który stał się miejscem pielgrzymekNowe Miasto. Z dziejów miasta i powiatu. Stowarzyszenie Społeczno-Kulturalne Pojezierze, Olsztyn, 1963,. Według źródeł niemieckich kościół wybudował w latach 1400–1401 wójt bratiański Filip von Elenberg (Łąki znane były jako Lubenicz)ks. Jakub Fankidejski, Utracone kościoły i kaplice w dzisiejszej diecezji chełmińskiej podług urzędowych akt kościelnych. Region, Gdynia 2011 , reprint książki wydanej w 1880 w Pelplinie.
Około 1257 r. wzniósł tu drewniany kościółek Gerhard von Hirzberg. Około 1400 r. w Łąkach powstała kaplica murowana, którą polecił zbudować wójt bratiański Filip von Cleeberg.