Iluminacja – polski fabularno-dokumentalny esej filmowy z 1973 roku w reżyserii Krzysztofa Zanussiego, nakręcony na podstawie autorskiego scenariusza. Film wyprodukował Zespół Filmowy „Tor”. Bohaterem Iluminacji jest intelektualista Franciszek Retman (Stanisław Latałło), który poszukuje prawdy o życiu i śmierci – najpierw w nauce, następnie w religii. Film, w ramach eksperymentu formalnego, łączy fragmenty fabularne z wypowiedziami autentycznych intelektualistów (m.in. Władysława Tatarkiewicza) oraz materiałami naukowymi.
Iluminacja została entuzjastycznie przyjęta przez środowisko polskiej inteligencji i była porównywana do dzieł francuskiej Nowej Fali. Krytycy toczyli debaty nad interpretacją finału – czy Retman rzeczywiście osiąga stan iluminacji, czy pozostaje w duchowym poszukiwaniu. Doceniano brawurową formę wykonania i poruszoną w nietuzinkowy sposób problematykę konfliktu między wiarą a nauką. Dzieło Zanussiego zdobyło Złotego Lamparta na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Locarno, zwyciężyło również na Festiwalu „Młodzi i Film” w Koszalinie, a na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych reżyser otrzymał Nagrodę Specjalną Jury.