mały|Smok wawelski. Ilustracja z 1550 roku do Cosmographiae universalis libri VI Sebastiana Münstera Smok wawelski – legendarny smok, którego kryjówką miała być jaskinia zwana Smoczą Jamą u podnóża wzgórza wawelskiego w KrakowieWykorzystano tłumaczenia Brygidy Kürbis (Mistrz Wincenty), Mariana Plezi (Marcin Kromer)..
Legenda Wincenty Kadłubek
mały|Rzeźba Smok Wawelski przy wyjściu ze Smoczej Jamy w Krakowie. thumb|Rzeźba ziejąca ogniem Najstarszy zapis legendy o smoku wawelskim pochodzi z Kroniki polskiej mistrza Wincentego z przełomu XII i XIII wieku, w której związana jest ona z twórcą pierwszego polskiego prawodawstwa Grakchem, utożsamianym z Krakiem.
Według tego zapisu Grakch rządził Polską sprawiedliwie a wdzięczni poddani zamierzali przekazać tron jego męskiemu potomstwu. Tak się jednak nie stało, gdyż jeden z jego synów zabił drugiego. Aby wyjaśnić, w jakich okolicznościach do tego doszło, kronikarz wprowadził postać smoka: był bowiem w załomach pewnej skały okrutnie srogi potwór, którego niektórzy zwać zwykli całożercą. Żarłoczności jego każdego tygodnia według wyliczenia dni należała się określona liczba bydła. Jeśliby go mieszkańcy nie dostarczyli, niby jakichś ofiar, to byliby przez potwora pokarani utratą tyluż głów ludzkich.