Szlachta zaściankowa, zwana także szlachtą zagrodową – potoczne określenie tzw. szlachty okolicznej, drobnej szlachty. thumb|Pieczęć szlachty zaściankowej w Lipkach
Historia Szlachta zaściankowa występowała głównie na terenach Ukrainy, Litwy, Kresach. Pauperyzacja tej szlachty oraz przejmowanie i odbieranie ziemi szlachcie przez dużych posiadaczy doprowadziło do wykształcenia się m.in. na Wołyniu, Podolu i Kijowszczyźnie tzw. szlachty czynszowejJolanta Sikorska-Kulesza. Deklasacja drobnej szlachty na Litwie i Białorusi w XIX wieku Warszawa, Oficyna Wydawnicza "Ajaks". 1995. s.14. [dostęp 2 listopada 2018].. Na terenach, gdzie nie występowali wielcy posiadacze można mówić raczej o okolicznej szlachcie, która została utożsamiona ze szlachtą zaściankową.