Budowle tego typu jako pierwszy wyodrębnił i opisał w literaturze naukowej Władysław Tatarkiewicz (O pewnej grupie kościołów polskich z początku XVII wieku, 1926 oraz Typ lubelski i typ kaliski w architekturze XVII wieku, 1966). W okresie powojennej ideologizacji historii sztuki, renesans lubelski został wykreowany na styl narodowy. Przedstawiano go jako polski wkład w dziedzictwo artystyczne nowożytnej Europy.
Lubelszczyzna Według badaczy typ renesansu lubelskiego wykształcił się prawie jednocześnie w trzech ośrodkach regionu - w Zamościu, w Kazimierzu Dolnym oraz w Lublinie.
Po raz pierwszy charakterystyczną dla stylu geometryczną dekorację kasetonową zastosował Bernardo Morando na sklepieniu prezbiterium kolegiaty św. Tomasza w Zamościu. Kościół, którego budowę rozpoczęto w 1587 roku, charakteryzował się także kolebkowym sklepieniem z lunetami i nawiązywał do klasycznych północnowłoskich rozwiązań przestrzennych. W okresie późniejszym muratorami miejscowych kościołów zaliczanych do typu lubelskiego byli też Jan Wolff i Jan Jaroszewicz. Cechy renesansu lubelskiego zachowała także zamojska cerkiew grecko-ruska pw. św. Mikołaja (1618-1631) oraz kościół ormiański (1625-1644).