Podstawowy jej ustęp głosił: „Od dnia 1 stycznia Roku Pańskiego 1863 wszystkie osoby pozostające w niewoli w jakimkolwiek stanie, [...] którego ludność będzie wówczas trwała w rebelii przeciwko Stanom Zjednoczonym, zostaną odtąd na zawsze wolne i organy wykonawcze Stanów Zjednoczonych wraz z ich władzą wojskową i marynarką wojenną będą uznawały i strzegły wolności tych osóbLeon Korusowicz, Wojna secesyjna, 1985, s. 195. Lincoln był przekonany, że jego przysięga prezydencka nakłada na niego obowiązek zachowania państwa i ustroju za pomocą każdego niezbędnego środka, tamże s.191. Gdyby w ciągu 100 dni, od chwili wydania tego dokumentu, Konfederaci złożyli broń, to wówczas właściciele niewolników mogliby uzyskać odszkodowania. Konfederacja nie poddała się w wyznaczonym terminie, co oznaczało z dniem 1 stycznia 1863 r. wejście w życie emancypacji bez odszkodowań, o czym mówiła druga Proklamacja z tegoż dniaKrzysztof Michałek, Na drodze ku potędze, 1991, s.45..