Historia Żydów w Olsztynie – w dokumentach Żydzi w Olsztynie pojawiają się w 1780 roku, chociaż wtedy formalnie mieszkali jeszcze poza miastem. W samym Olsztynie pojawili się bezpośrednio po edykcie tolerancyjnym w 1813 r. Najliczniej przybywali z Prus Zachodnich, później także z Królestwa Polskiego. Najstarsze nazwiska Żydów, zachowane w dokumentach (akta z magistratu) pochodzą z lat 1813–1823: Heymann, Herrnberg, Kallmann, Frankenstein, Löwenthal, Cohn, Lauter, Simonson. W roku 1814 bracia Simonsonowie założyli w Olsztynie pierwszy sklep żydowski.
Pod koniec XIX w. Żydzi stanowili prawie 3% mieszkańców miasta (około 500 osób). Osiedleni byli głównie w okolicach drogi na Miłakowo (ul. Grunwaldzka). Gmina żydowska posiadała w tamtym czasie kilka parceli przy ul. Kołłątaja, Kopernika, ale większość przy ul. Grunwaldzkiej (po lewej stronie, na początku i środkowym odcinku ulicy). Wielu Żydów osiedliło się przy obecnych ulicach Knosały, Mochnackiego i Niepodległości (okolice dawnego Targu Końskiego). Z czasem powstała tu dzielnica nazywana żydowską. Osiedlali się tu rzemieślnicy pochodzenia żydowskiego, gdzie powstawały małe fabryczki, zakłady rzemieślnicze, sklepy, restauracje i domy mieszkalne.