Pierwsze honorowe miejsce wśród przywódców Cerkwi lokalnych zajmuje patriarcha Konstantynopola, ze względu na dawną pozycję Konstantynopola jako stolicy Cesarstwa Bizantyńskiego oraz Pentarchię, czyli koncepcję kierowania Kościoła przez Pięciu Patriarchów wywodzącej się z pierwszych wieków chrześcijaństwa.
Nazwa Cerkiew prawosławna nazywana jest również Kościołem ortodoksyjnym. Słowo ortodoksja wywodzi się z języka greckiego i oznacza autentyczną wiarę i właściwe oddawanie czci (orthos – prawy, właściwy, autentyczny; doxa – sławienie, wiara, chwała).
Rozróżnienie między „Cerkwią” a „Kościołem” jest tradycyjne i specyficzne dla narodów Rzeczypospolitej. Do XVI w. zarówno organizacje wyznaniowe, jak i świątynie chrześcijańskie w języku staropolskim można było wymiennie określać obydwoma pojęciami. Ścisłe rozgraniczenie nastąpiło dopiero w końcu XVI w. i definitywnie w wieku XVII, w toku polemik prawosławno-katolickich wokół unii brzeskiejM. Karpluk, Słownictwo cerkiewne w polszczyźnie XVI w., [w:] red. R. Łużny, Chrześcijański wschód a kultura polska, Wydawnictwa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1989, s. 129–131..