Nobilitacja (z łac.), poza popularnym znaczeniem słownikowym – uszlachcenie, czyli przejście do stanu szlacheckiego osoby (szlachectwo osobiste) lub osoby i jej rodziny (szlachectwo dziedziczne), niemających dotąd tytułu szlacheckiego. Nobilitacji dokonywała osoba panująca, panujący nadawał także danej rodzinie herb. Często uszlachceniu towarzyszyła też adopcja do istniejącego rodu heraldycznego.
W Polsce niechęć szlachty do nadmiernego rozszerzania stanu szlacheckiego spowodowała od końca XVI wieku zanik automatycznej nobilitacji królewskiej na prośbę przez adoptującego, również ograniczyła nobilitacje królewskie. W obu przypadkach wymagana była początkowo wiedzaVolumina legum t. 2, s. 187 Plebeiorum nobilitatio z 1587: "Ustanawiamy aby plebei nie byli kreowani na szlachectwo, iedno na Seymie, za wiadomością Panów Rad, albo w woyszcze, dla znacznego w męstwie poczynania y dzielności.", a później i zgoda Sejmu RzeczypospolitejTamże, s. 390, O nowey szlachcie z 1601, każdego takowego szlachectwo konstytucyą objaśniać będziemy, kandydatury na wniosek Senatu i posłów a z wojska – hetmana, zaznaczono przy tym, że uszlachcenie poddanego uzależnione jest od zgody jego pana. W 1613 postanowiono, że wszyscy mający dyplomy szlachectwa wydane po roku 1601 mają je przedstawić na Sejmie dla potwierdzenia (t. 3, s. 83 O nowey szlachcie).