Z Bundestagu odszedł w 1986 r., lecz pozostał aktywny. W grudniu został jednym z założycieli komitetu wspierającego powstanie Europejskiej Unii Monetarnej i powołania Europejskiego Banku Centralnego.
Zmarł 10 listopada 2015. Jego pogrzeb państwowy odbył się 23 listopada 2015 w jego rodzinnym mieście, Hamburgu, w którym udział wzięło 1800 osób, w tym prezydent Joachim Gauck, kanclerz Angela Merkel oraz były sekretarz stanu USA Henry Kissinger.
Schmidt był nałogowym palaczem tytoniu. Znany był z palenia podczas wystąpień telewizyjnych.
Życie prywatne W 1942 roku poślubił Hannelore Loki Glaser (1919-2010), z którą znał się od 10. roku życia. Para miała dwoje dzieci – syna Helmuta Walthera, który zmarł kilka miesięcy po narodzinach w 1944 roku i córkę Susannę (ur. 1947).
Upamiętnienie W 2003 roku na cześć polityka Uniwersytet Bundeswehry w Hamburgu (Universität der Bundeswehr Hamburg) został przemianowany na Helmut-Schmidt-Universität. W październiku 2016 roku jego imieniem nazwano Port Lotniczy w Hamburgu.
W styczniu 2018 roku Europejski Bank Centralny, z okazji 100-nych urodzin Helmuta Schmidta, wydał specjalny wzór na monecie 2 €.