Dominat (łac. dominus et deus – pan i bóg) – termin używany przez współczesnych historyków na określenie ustroju Cesarstwa Rzymskiego (III w.) po reformach Dioklecjana. Charakteryzowała go absolutna władza cesarza używającego tytułu dominus et deus (pan i bóg).
Charakterystyka Początki tej formy rządów wiążą się z cesarzem Aurelianem, który przyjął tytuł dominus et deus natus (pan i bóg urodzony)K. Chojnicka, Dominat, [w:] Słownik historii doktryn politycznych, t. 2, red. M. Jaskólski, Warszawa 1999, s. 71.J. Wolski, Historia powszechna. Starożytność, wyd. 10, Warszawa 2002, s. 463.. Przyczyną wprowadzenia dominatu przez Dioklecjana były zagrożenia zewnętrzne (aktywność Germanów i Persów), wzrastający separatyzm poszczególnych części imperium, kryzys gospodarczy i narastające niezadowolenie społeczne, przybierające postać buntów.