W 1997 r. utworzono zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Cygański Las” o powierzchni 925 ha. Na skutek zmian przepisów i sprzeciwów części inwestorów, chcących rozbudowywać tutaj infrastrukturę turystyczną w 2004 r. powierzchnię ZPK zmniejszono do 593 ha. Część Cygańskiego Lasu położona na zboczach Kołowrotu chroniona jest także w ramach Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego.
W Cygańskim Lesie występują naturalne skupiska leśne i nieleśne, m.in. żyzna buczyna karpacka, jaworzyna górska z miesiącznicą trwałą, grąd subkontynentalny oraz podgórski łęg jesionowy).
Turystyka Przez teren Cygańskiego Lasu przebiegają szlaki turystyczne w trzech kolorach w następujących kierunkach: na Szyndzielnię – 2.45 h na Magurkę Wilkowicką przez Łysą Górę - 3.00 h na Klimczok przez Szyndzielnię i Dębowiec – 3.30 h na Kozią Górę – 1.45 h Na alejkach spacerowych zimą można uprawiać narciarstwo biegowe. Do Cygańskiego Lasu można dojechać autobusem MZK nr 1, gdzie znajduje się pętla. Dawniej istniał wariant linii nr 1 jako linia 1s obok Szpitala Wojewódzkiego (Długa - Boboli - Armii Krajowej).