Tyrteusz, Tyrtajos, Tyrtej ( Tyrtaios) – poeta, śpiewak grecki z VII wieku p.n.e.
Osoba Tradycja starożytna nazywa go Lakończykiem lub Milezyjczykiem. Milet wskazuje na jego jońskie pochodzenie, a Lakonia na obywatelstwo spartańskie. Sparta w VII wieku nie posiadała jeszcze własnych poetów, lecz zapraszała ich do siebie z innych miast. Działalność Tyrtajosa przypada na połowę VII wieku na czasy drugiej wojny messeńskiej. Jego utwory powstawały w dialekcie jońskim, co wiązało się z jońską tradycją heksametru. Nie stanowiło to jednakże problemu dla doryckich Spartan.
Według późniejszej legendy, powstałej w Atenach w V wieku, Lacedemończycy po niepowodzeniach pierwszej wojny messeńskiej (VIII wiek), poprosili, za radą wyroczni delfickiej, o pomoc Ateńczyków. Ci wysłali im, co zakrawa na ironię, kulawego śpiewaka. Wysłaniec swoimi pieśniami sławiącymi ustrój Sparty, zaprowadzony wiek wcześniej przez Likurga, pomógł im opanować trudności wewnętrzne, a zagrzewając ich do boju swoimi pieśniami, wzmocnił ich zapał bojowy, który doprowadził do zwycięstwa w wojnie.