W celu przygotowania trzeciego etapu wprowadzania unii gospodarczej i walutowej, Europejski Instytut Walutowy: przygotowuje dokumenty i procedury konieczne do prowadzenia jednolitej polityki pieniężnej podczas trzeciego etapu wspiera harmonizację, gdzie jest to konieczne, zasad i praktyk rządzących gromadzeniem, opracowywaniem i rozpowszechnianiem danych statystycznych w dziedzinach należących do jego kompetencji przygotowuje zasady operacji, które będą podejmowane przez narodowe banki centralne w ramach Europejskiego Systemu Banków Centralnych wspiera sprawny przebieg płatności transgranicznych nadzoruje techniczne przygotowanie banknotów wspólnej waluty.
Oprócz tego Europejski Instytut Walutowy może formułować opinie lub zalecenia, które dotyczą: ogólnych kierunków polityki pieniężnej i polityki kursów walut, a także związanych z nimi środków, wprowadzanych w każdym państwie członkowskim kierunków działań mogących wpływać na wewnętrzną lub zewnętrzną sytuację walutową we Wspólnocie, a zwłaszcza na funkcjonowanie europejskiego systemu walutowego realizacji polityki pieniężnej