Tarcie poznawcze (ang. cognitive friction) – wysiłek umysłowy podczas wykonywania jakiegoś zadania, który jest konieczny, aby je zakończyć. Zadania, które cechują proste wybory, jednoznaczne interpretacje i akcje przewidywalne przez umysł ludzki, charakteryzuje niskie tarcie poznawcze. Czynności, które wymagają namysłu, tłumaczenia lub kalkulacji, implikują wysokie tarcie poznawcze.
Tarcie poznawcze występuje, gdy użytkownik spotyka się z interfejsem lub udogodnieniem, które wydaje się być intuicyjne, ale przynosi nieoczekiwane rezultaty. Badania użytkowników mogą pomóc odkryć takie problemy i stworzyć projekt pozbawiony tarć.
Konflikt pomiędzy naszymi oczekiwaniami a sposobem działania interfejsu nazywamy tarciem poznawczym.
Tarcie Poznawcze jest więc sytuacją, w której doświadczamy pewnej przeszkody, niezgodności przyczyn oraz wyników. Akcja wykonana przez użytkownika nie daje rezultatu, jakiego oczekujemy.
Historia O Tarciu Poznawczym świat po raz pierwszy usłyszał już w 1999 roku za sprawą książki pt. “The Inmates are Running the Asylum”. Autorem publikacji i pojęcia jest Alan Cooper.
Oprócz książki Alana Coopera przydatna jest Teoria Obciążenia Poznawczego (Cognitive Load), opracowana przez Johna Swellera.