Mikołaj Mikołajewicz Romanow (starszy) (ur. w Carskim Siele, obecnie Puszkin, zm. 13 lub 25 kwietnia 1891, w Ałupka na Krymie) – wielki książę, generał adiutant – 1856, generał feldmarszałek – 1878. Trzeci syn cara Mikołaja I i carycy Aleksandry Fiodorowny, urodzonej jako Charlotta – księżniczka pruska. Jego starszymi braćmi byli: car Aleksander II i wielki książę Rosji Konstanty Mikołajewicz.
Życiorys Uczył się w I Korpusie Kadetów. W służbie wojskowej od 1851 w konnym pułku lejb-gwardii. Od 1852 dowódca brygady, od 1856 dowódca Dywizji Kawalerii Gwardii. Od 1852 (faktycznie od 1856 do 1891) generalny inspektor jednostek inżynieryjnych. Od 1855 członek Rady Państwa. Od 1859 dowódca Rezerwowego Korpusu Kawalerii Gwardii, a od 1861 dowódca Samodzielnego Korpusu Kawalerii Gwardii. Od 1861 do 1880 dowódca Wojsk Kawalerii Gwardii, dowódca Petersburskiego Okręgu Wojskowego jednocześnie w latach 1864–1891 generalny inspektor kawalerii.
W czasie wojny rosyjsko-tureckiej (1877–1878) naczelny dowódca Armii Dunajskiej. Nie posiadał zdolności dowódczych, tym samym jego wpływ na działania wojenne nie był pozytywny.