Poszczególne obszary plemienne oddzielały od siebie bagna, większe rzeki i rozległe kompleksy leśne.
Geograf Bawarski (połowa IX w.) wymienia nazwy i liczbę opoli znanych mu największych polskich plemion. W IX w. do największego znaczenia doszły organizacje plemienne Wiślan, skupione wokół Wiślicy lub Krakowa, oraz Polan z ośrodkami w Gnieźnie, Poznaniu i Gieczu. W połowie X w. plemię Polan uzyskało znaczną przewagę i stopniowo, drogą sojuszów i podbojów podporządkowało plemiona wokół, dając początek państwu polskiemuW różnych opracowaniach proces ten może być przedstawiany inaczej np. w: Przemysław Urbańczyk, Trudne początki Polski, Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Wrocław 2008, także http://archive.is/1ca4 co jednak dla opisywanych tu przemian nie ma większego znaczenia.
Okres protofeudalny (X w.–1320 r.) Kościół thumb|250px|Przyjęcie chrześcijaństwa stanowiło poważny wyłom w tradycji słowiańskiej Przedstawiciele Kościoła od początku mieli duże poważanie, a co za tym idzie duże dochody (nazwa ksiądz – pochodzi od książę). Duże nadania ziemskie (opola, wsie, a nawet całe kasztelanie) sprawiły, że przedstawiciele Kościoła, także pod względem majątku, zrównali się z wielkimi panami ziemskimi. Otrzymywana ziemia prędzej czy później była objęta pełnym immunitetem książęcym.