thumb|200px|Krzyż Ottona i Matyldy thumb|200px|Fragment krzyża – emaliowany wizerunek Ottona i Matyldy Krzyż Ottona i Matyldy – krzyż procesyjny, przechowywany w skarbcu katedry w Essen, wykonany w X wieku (według jednej teorii w latach 973-982, według innej w latach 983-984). Zabytek sztuki ottońskiej.
Jego nazwa pochodzi od księcia szwabskiego Ottona i jego siostry Matyldy, przełożonej klasztoru w Essen. Oboje byli wnukami cesarza Ottona I.
Opis zabytku Krzyż o wymiarach 44,5 x 29,5 cm jest wykonany z drewna dębowego. Jest to krzyż łaciński z ramionami zakończonymi trapezowato. Zakończenia przypominają kapitele, podobnie jak w przechowywanym w Akwizgranie krzyżu Lotara, króla Franków Zachodnich, który jest datowany na 984 r. Frontowa część krzyża jest pokryta złotą blachą wysadzaną perłami. W dolnej części znajduje się plakieta fundacyjna z emalii przedstawiająca fundatorów trzymających wspólnie krzyż. Postacie są podpisane: Mathild Abba (Opatka Matylda) oraz Otto Dux (Książę Otto). Przedstawiona na krucyfiksie postać umęczonego Chrystusa jest również wykonana ze złotej blachy w technice trybowania. Wystający brzuch i asymetrycznie ułożona górna część korpusu mają analogię w krucyfiksie Gerona z katedry w Kolonii, co pozwala przyjąć, że krzyż został wykonany w Kolonii.