Plan kościoła krzyżowo-kopułowego, z krótkim i szerokim korpusem nawowym, ma w architekturze kościoła katolickiego dużą tradycję i włoski rodowód. Niezależnie od tego, jaki wskażemy konkretnie prawzór dla tego typu rozwiązań przestrzennych, trzeba odwoływać się do najlepszych realizacji nowożytnych. Kościoły krzyżowo-kopułowe bywają określane jako zredukowane i uproszczone nawiązania do wzoru bazyliki św. Piotra w Rzymie, czy rzymskiego Il Gesu – kościoła jezuitów, wzorca dla nieskończonej liczby europejskich świątyń doby baroku. W architekturze takiego kościoła dopatrywano się treści symbolicznych. Plan krzyża odczytywano jako bezpośrednie nawiązanie do Krzyża i Męki Chrystusa, czyli był to kształt najbardziej odpowiedni dla świątyni chrześcijańskiej. Kopułę, zgodnie z antyczną jeszcze tradycją, odczytywano jako symbol nieba. Plan łączył zalety funkcjonalne kościoła centralnego i podłużnego, kierował uwagę wiernych na ołtarz główny i odpowiadał najlepiej regułom i zaleceniom liturgicznym soboru trydenckiego. O ile typ takiego kościoła był spotykany w architekturze murowanej, o tyle realizacje z drewna należą do wyjątków. W skali całej Małopolski jedynym znanym pokrewnym kościołem o dyspozycji krzyżowo-kopułowej jest kościół w Mnichowie w województwie świętokrzyskim, wzniesiony po 1754.
Źródło i licencja
Fragment artykułu Wikipedia — Parafia św. Klemensa w Zawoi · historia autorów.
Tekst: CC BY-SA 4.0. Wydzielono fragment z dłuższego artykułu.