upaństwowiono. mały|upright|left|Logo PZPR W czerwcu 1945 w realizacji ustaleń konferencji jałtańskiej na konferencji w Moskwie (odbywającej się równolegle do pokazowego procesu szesnastu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego, aresztowanych w marcu 1945 przez NKWD pod pretekstem rozmów pojałtańskich) powołano Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, który powstał faktycznie poprzez dokooptowanie Stanisława Mikołajczyka, z grupą związanych z nim polityków do Rządu Tymczasowego Osóbki-Morawskiego. Rząd ten miał funkcjonować do czasu przeprowadzenia wolnych wyborów parlamentarnych w Polsce i uzyskał uznanie USA i Wielkiej Brytanii, które w konsekwencji 4–5 lipca 1945 cofnęły uznanie Rządowi RP na uchodźstwie.
Po wyeliminowaniu legalnej opozycji (PSL), sfałszowaniu referendum w 1946 r. i wyborów w 1947, oraz pokonaniu zbrojnego podziemia (WiN, NSZ, NZW) i odsunięciu na boczny tor w roku 1948 grupy Władysława Gomułki lansującej tak zwaną polską drogę do socjalizmu („odchylenie prawicowo-nacjonalistyczne”) nastąpiło umocnienie dyktatorskiego systemu rządów (stalinizacja). Dokonywano jednoczenia na warunkach komunistów organizacji politycznych i społecznych, między innymi w 1948 r. z połączenia PPR i PPS powstała PZPR, natomiast rok później ze Stronnictwa Ludowego i resztek PSL powstało Zjednoczone Stronnictwo Ludowe.