Zofia (ur. lato/jesień 975, zm. 30 stycznia 1039 r. w Gandersheim) – od 1002 r. opatka w Gandersheim i od 1011 r. opatka w Essen. Życiorys Zofia była córką cesarza Ottona II i jego żony Teofano. Z dokumentu Ottona II z 979 r. dowiadujemy się, że z inicjatywy matki została oddana na wychowanie do opactwa w Gandersheim, którego przełożoną była Gerberga, siostra Henryka II Kłótnika.
W 987 r. Zofia została zakonnicą. W czasie jej obłóczyny wybuchł konflikt kompetencyjny pomiędzy biskupem Hildesheim Osdagiem i biskupem Moguncji i kanclerzem Rzeszy Willigisem. Obaj rościli sobie prawa do zwierzchnictwa nad Gandersheim. Zofia odmówiła przyjęcia welonu z rąk Osdaga, który upierał się przy swoim prawie i demonstracyjnie nakazał ustawić swój tron biskupi koło ołtarza. Spór toczył się w obecności cesarzowej Teofano, Ottona III i dworu. W końcu Odag został dopuszczony do udziału w uroczystości. Spór o zwierzchnictwo nad Gandersheim trwał przez kolejne lata i osiągnął kulminację w 997 r. gdy dwór cesarski upomniał biskupa Willigisa.