Olsza szara (Alnus incana (L.) Moench) – gatunek roślin z rodziny brzozowatych (Betulaceae). Występuje naturalnie na obszarze niemal całej Europy, na Kaukazie, w zachodniej Syberii oraz Ameryce Północnej. W Polsce olsza szara występuje przede wszystkim w dolinach górskich oraz na nizinach przy brzegach rzek. Jako roślina pionierska i bardzo odporna na zanieczyszczenie powietrza uważana jest za doskonały gatunek do rekultywacji nieużytków poprzemysłowych. Dzięki symbiozie z bakteriami wiąże azot atmosferyczny do gleby, a rozwinięty system korzeniowy umacnia brzegi rzek i skarpy.
Rozmieszczenie geograficzne Gatunek ten rośnie naturalnie na obszarze niemal całej Europy, na Kaukazie, w zachodniej Syberii oraz Ameryce Północnej. Jej zasięg na północ sięga do około 70° szerokości geograficznej – został zaobserwowany nawet na skraju tundry.
Podgatunek nominatywny występuje w dużej części Europy oraz w zachodniej Azji – w rejonie Kaukazu, w Azji Mniejszej i na zachodniej Syberii. Na zachodnich krańcach Europy (Półwysep Iberyjski, Wyspy Brytyjskie) oraz w niektórych krajach nizinnych (Dania i Belgia) obecny jest jako gatunek introdukowany. Wprowadzony został także do Argentyny.
Podgatunek A. incana subsp. kolaensis występuje w północnej Europie – na Półwyspie Skandynawskim i w północnej Rosji.