thumb|skala=1.5|Replika krypteksu (2006) Krypteks (ang. cryptex) – fikcyjne urządzenie do przechowywania tajnych informacji występujące w powieści Kod Leonarda da Vinci (2003) amerykańskiego pisarza Dana Browna, rzekomo wynalezione przez Leonarda da Vinci. Dan Brown opatrzył je wymyśloną przez siebie nazwą cryptex pochodzącą od wyrazów cryptology („kryptologia”) i codex („kodeks”). Neologizm stworzony przez Dana Browna zaczął funkcjonować w realnym świecie jako fizycznie istniejący przedmiot i wszedł do terminologii naukowej.
Konstrukcja i zasada działania thumb|skala=0.9|Konstrukcja zamka szyfrowego (zamek po otwarciu, hasło złożone z cyfr) W Kodzie Leonarda da Vinci tajna informacja zapisana jest na zwoju papirusu owiniętego wokół szklanej fiolki wypełnionej octem. Krypteksu nie można otworzyć siłą, ponieważ po pęknięciu fiolki ocet zniszczyłby papirus. Jedynym sposobem otwarcia krypteksu jest ułożenie hasła za pomocą kilku obrotowych dysków. Zasada działania mechanizmu jest podobna jak w przypadku (np. do roweru), lecz hasło nie składa się z cyfr, tylko liter. Podobne urządzenia były znane na długo przed narodzinami Leonarda da Vinci w 1452;