thumb|230px|Studnia kołowrotowa na ul. 3-go Maja thumb|230px|Kościół św. Krzyża w 1938 thumb|230px|Zniszczona zabudowa ul. Brackiej w 1945 Rudza – najstarsza część żywieckiej dzielnicy Śródmieście.
Pierwsze wzmianki o Rudzy jako przedmieściu lub gruntach należących do miasta Żywca pochodzą z XVI wieku, brak o niej informacji we wcześniejszych spisach świętopietrza, w księdze uposażeń Jana Długosza, czy w spisie miejscowości powstałym w drugiej połowie XV wieku w kancelarii Piotra Komorowskiego. O genezie Rudzy nie wspomina również Dziejopis Żywiecki Andrzeja Komonieckiego.
Franciszek Augustin w XIX-wiecznej kronice „Jahrbuch oder Zusammenstellung geschichtlicher Thatsachen welche die Gegend von Oswieczyn und Saybusch angehen” wywodzi pochodzenie Rudzy od powstałej około 1200 roku kolonii górników niemieckich, sprowadzonych tu przez rodzinę Thurzonów. Osadnicy mieli założyć ją jako osobną wieś oraz utrzymywać tu księdza i wybudować niewielki kościół, natomiast w okresie około 1400 po śmierci ostatniego członka rodziny Thurzonów ich dawne majątki ziemskie miały przejść na rzecz Księstwa Oświęcimskiego.