upright=1.2|mały|M. Andriolli. Chodzenie z kozą. XIX w. mały|„Koza” na Kujawach wschodnich. mały|Koza Kruszynek we wsi Kuźnice, 2024 rok mały|Koza Skibice we wsi Śmiłowice, 2026 rok mały|Koza Kruszyńska, 2026 rok Koza, chodzenie z kozą – dawny przedchrześcijański obrzęd, angażujący głównie w czasie Ostatków grupę przebierańców i społeczność wsi.
Historia W okresie od tłustego czwartku do środy popielcowej przez wieś przechodziła grupa przebierańców. Człowiek przebrany za kozę wchodził w skład zespołu (wraz z bocianem, turoniem lub konikiem). W Krakowskiem koza chodziła niekiedy samodzielnie, za towarzystwo mając jedynie kapelę i śpiewaków. Chłopak odgrywający rolę kozy narzucał sobie na głowę i ramiona wywrócony włosem na wierzch kożuch, w ręku trzymał kij z osadzoną na nim drewnianą głową, obitą kozią skórą i ozdobioną rogami, a na szyi zawieszony miał dzwonek. Podczas występu kolędników, koza skakała po izbie, przedstawiając pantomimę do muzyki „koziej kapeli”, złożonej z „gęślarzy”, basisty i bębniarza. mały|Koza ze wsi Florianowo, 2021 rok Pod koniec występu kolędnicy skandowali: Gdzie koza chodzi – tam żytko rodzi, Gdzie jej tropy – powstają kopy, Gdzie zwróci rogi – wznoszą się stogi.