thumb|200px|Normandia – kościół Saint-Georges-de-Boscherville, romańska głowica thumb|200px|Biforia w kościele w Wierzbnej|alt= thumb|200px|Romański donżon na Zamku w Lublinie thumb|200px|Opactwo Le Thoronet w Senanque, Prowansja thumb|200px|Katedra w Lund – kolumna w krypcie zdobiona płaskorzeźbami thumb|200px|Rotunda św. Prokopa w Strzelnie thumb|200px| Kościół Świętej Trójcy i Najświętszej Marii Panny w Strzelnie – Kolumna cnót thumb|200px|Romański kościół św. Andrzeja w Krakowie thumb|200px|Kościół Imienia NMP w Inowrocławiu thumb|200px|Portal Ołbiński w południowej elewacji katedry Marii Magdaleny we Wrocławiu
Architektura romańska rozwijała się w X-XIII wieku w krajach Europy. Termin „romańska” został wprowadzony dopiero w XIX wieku, najpierw w filologii dla określenia grupy języków wywodzących się z łaciny, później dla sztuki i architektury bazującej na dokonaniach architektury starożytnego Rzymu. Okres trwania architektury romańskiej jest różny w poszczególnych państwach. Nie da się precyzyjnie określić momentu zakończenia tej tendencji stylowej. Najwcześniej, bo już w połowie XII wieku, od tego stylu zaczęli odchodzić budowniczowie w Île-de-France, jednocześnie jednak z narodzinami gotyku powstawały wspaniałe przykłady budowli romańskich w Burgundii.