Architektura Wzorcem, który na długie lata wyznaczył obowiązujący model kościoła w krajach katolickich, była ukończona w 1584 roku, macierzysta świątynia zakonu jezuitów – kościół Il Gesù w Rzymie. Bryła została zaprojektowana i zrealizowana pod koniec renesansu a jego dwukondygnacyjna elewacja to początki baroku, więc jest to zabytek należący do baroku kontrreformacyjnego. Pierwszy projektant kościoła, najsławniejszy uczeń Michała Anioła – Giacomo Barozzi da Vignola – stworzył plan łączący elementy układu centralnego i podłużnego. Bryła jedynie nawiązuje do formy krzyża łacińskiego, gdyż wydaje się bardziej zwarta niż świątynie budowane na planie typowego krzyża łacińskiego. W Il Gesù szeroką, dość krótką nawę główną przecina równie obszerny transept – nie wystaje on poza ściany boczne świątyni, więc jest to tak zwany transept pozorny. Powstałą w ten sposób na skrzyżowaniu naw, obszerną przestrzeń przykrywa potężna kopuła wsparta na żaglach (pendentywach). Światło wpadające przez okna u podstawy kopuły, rozświetla obszar na skrzyżowaniu naw i prezbiterium. Nawy boczne zostały zastąpione kaplicami połączonymi przejściem, które służy jako miejsce modłów indywidualnych i odprawiania mszy dla licznie powstających bractw religijnych. Prezbiterium zakończone jest półkolistą absydą.