patent urbarialny wprowadzony w 1767 roku przez cesarzową Marię Teresą, ograniczający pańszczyznę do 2 dni w tygodniu, w Siedmiogrodzie nie został wprowadzony z powodu sprzeciwu szlachty.
W 1781 cesarz zniósł poddaństwo osobiste chłopów i ograniczył jurysdykcję patrymonialną, chłopi otrzymali wolność przenoszenia się z miejsca na miejsce, wprowadzono zakaz ich rugowania, dziedziczne prawo do zajmowania gruntów, możliwość procesowania się z panami, określono ich powinności wobec dworu.
W Galicji w 1775 zniesiono pańszczyznę w niedziele i święta, a także zakazano jej zwiększania. Zabroniono panom stosowania kar grzywny oraz ograniczono kary cielesne. W 1781 zezwolono chłopom na odwoływanie się do władz państwowych od wyroku sądu pańskiego i określono minimum pańszczyzny od kmieci na 3 dni w tygodniu. W 1782 rozciągnięto na Galicję ustawę o zniesieniu poddaństwa (jednak tylko dla części chłopów). Ustanowiono w 1785 odpowiedzialność materialną dziedzica za skrzywdzenie poddanego. W następnym roku pozbawiono panów funkcji sądowniczych oraz szczegółowo określono metody egzekwowania pańszczyzny (tzw. Robotpatent) i jej maksymalnego wymiaru (156 dni w roku).