W przyrodzie najczęściej występują estry z kwasem ortofosforowym, który zazwyczaj łączy się tylko z grupami hydroksylowymi pierwszego lub ostatniego atomu węgla cząsteczki monosacharydu macierzystego. Obok fosforanów monosacharydów znaczenie biologiczne mają również estry z kwasem siarkowym. Monosacharydy macierzyste są rozpuszczalne w wodzie, mogą tworzyć kryształy, są substancjami bezwonnymi, bezbarwnymi, na ogół charakteryzują się słodkim smakiem, chociaż na przykład β-D-mannoza jest słodko-gorzka. Mogą występować w postaci pierścieniowej, jeśli mają co najmniej 4 atomy węgla w cząsteczce.
Wszystkie monosacharydy można podzielić ze względu na liczbę atomów węgla: 3 – triozy 4 – tetrozy 5 – pentozy 6 – heksozy 7 – heptozy 8 – oktozy 9 – nonozy 10 – dekozy 11 – undekozy 12 – dodekozy
a także ze względu na rodzaj grupy karbonylowej: ketozy (zawierają grupę ketonową ) aldozy (zawierają grupę aldehydową ).
Monosacharydami są, między innymi, pięciowęglowa ryboza i deoksyryboza oraz sześciowęglowa glukoza, fruktoza, mannoza i galaktoza.
Cukry proste stanowią monomery, z których zbudowane są disacharydy (dwucukry), oligosacharydy i polisacharydy (wielocukry). Przykładowe disacharydy to: maltoza (glukoza + glukoza) sacharoza (glukoza + fruktoza) laktoza (glukoza + galaktoza).
Przypisy