Stąd w polskim ruchu robotniczym przewagę miał kierunek łączący kwestie społeczno-ekonomiczne i narodowe.
Formy organizacyjne polskiego ruchu robotniczego Początkowo tworzono organizacje samopomocowe i stowarzyszenia zawodowe (np. kasy chorych, stowarzyszenia rękodzielników). Od początku lat 80. XIX wieku zaczęły powstawać partie robotnicze (np. Proletariat, PPS, PPSD) o wyraźnym zabarwieniu ideologicznym. W latach 90. XIX w. ruch robotniczy podzielił się na 2 przeciwstawne nurty: nurt niepodległościowy i demokratyczny tworzyła PPS, nurt internacjonalistyczny i marksistowski reprezentowała SDKPiL. W czasie rewolucji 1905-1907 powstał odłam o zabarwieniu narodowym (Narodowy Związek Robotniczy). W okresie międzywojennym w ruchu robotniczym istniały 3 główne nurty ideowe: komunistyczny, negujący istnienie niepodległego i demokratycznego państwa polskiego (KPP), socjalistyczny (PPS) i chrześcijański, uznający naukę społeczną Kościoła. Po II wojnie światowej dominującą pozycję uzyskał nurt komunistyczny, reprezentowany przez PPR, a następnie PZPR, oparty na zasadach państwa totalitarnego i serwilizmu wobec ZSRR. W latach 70. i 80. XX wieku monopol PZPR został przełamany przez powstanie Wolnych Związków Zawodowych oraz NSZZ „Solidarność”.