Okoliczności powstania utworu Napisanie powieści o chłopach Zola uważał za konieczność, zaś jego zainteresowanie tym środowiskiem jeszcze wzrosło po osiedleniu się w Médan, poza miastem. Ważna była również chęć zmierzenia się z Balzakiem i równoczesnego dokończenia jego nieukończonej powieści Chłopi, wstrząsającego obrazu idealizowanej na ogół wsi. Pisarz starał się zdobyć jak najwięcej informacji o życiu wsi, głównie poprzez obserwacje mieszkańców Medanu i własne wspomnienia z rodzinnej Prowansji. Czytał również opracowania naukowe poświęcone wsi, wreszcie odbył kilkudniową podróż do Beaucji, gdzie zdecydował się osadzić akcję dzieła. Natomiast wątek starego Fouana miał swoją prostą inspirację w notatce prasowej poświęconej popełnionemu w analogicznych okolicznościach ojcobójstwu.
Cechy utworu Ziemia jest najbardziej brutalną częścią Rougon-Macquartów, ukazującą sceny seksu i przemocy bez żadnych osłonek. Utwór po publikacji wywołał największy skandal ze wszystkich tomów cyklu, oskarżany o niemoralność i psucie dobrego imienia francuskiej wsi. Autor świadomie zresztą sprowokował opinię publiczną, o czym świadczy napisany w 1887 r. tuż po jej publikacji list do Huysmansa, w którym Zola stwierdza, iż „rzucił książkę w gniazdo os”G. Robert, op.cit., s.61.