Jego dzieło odznacza się wyjątkowym darem narracji i rozległością horyzontów, co sprawia, że jest uważany za jednego z najwybitniejszych historyków Bizancjum.
Pierwsza, krótsza wersja dzieła została opracowana jeszcze w Konstantynopolu. Po 1204 roku, w Nicei, Choniates przejrzał ją i uzupełnił, w wielu miejscach znacząco rozszerzył i dopisał dwie ostatnie księgi. Historia urywa się na drugim roku panowania Henryka Flandryjskiego. Nie została przez autora opracowana ostatecznie, na co wskazują pewne sprzeczności czy opuszczenia w tekście.
Choniates pisze we wstępie, że jako pierwszy podjął się opisania panowania dynastii Komnenów i ich bezpośrednich następców. Niewątpliwie przy pisaniu Historii skorzystał z Epitomy Jana Kinama, skracające pewne jej fragmenty, a rozbudowując inne, wedle własnej koncepcji, w oparciu o posiadane źródłaJurewicz błędnie pisze o dwóch manuskryptach metafrazy: Niemniej jednak, tłumaczenie Historii na demotyk zachowało się w większej ilości kopii, zobacz: J.-L. van Dieten, ‘Die Handschriften’ w: Nicetae Choniatae Historia, J.-L. van Dieten (red.), de Gruyter: Berlin i Nowy Jork 1979, s. XIX-LVII. Doskonałą analizę dziejów i treści metafrazy przedstawił także John Davis w: idem, 'The History Metaphrased: Changing Readership in the Fourteenth Century’ w: A. Simpson, E.