Wojciech Łysiak wskazywał, że różne warianty legendy (dotyczące przyczyn opustoszenia okolic Wielenia i czasu zasiedlenia jej osadnikami z Mazowsza, włącznie z najstarszymi zapisanymi przez Kolberga) są niespójne z poświadczoną historią regionu (np. Chojno nigdy nie było częścią dominium sapieżyńskiego). Zestawienie genealogiczne rodzin chłopskich ks. Antoniego Rontza sięgające XVII w. również nie odnotowuje nagłego przybycia kolonistów, a nazwiska podawane przez miejscowych jako „założycielskie” odnotowywane są w parafii wieleńskiej na przełomie XVI i XVII w. Zestawienie nie poświadcza również znaczącego ubytku ludności.
Wyjaśnienie legendy Wśród wyjaśnień poczucia odrębności Mazurów Wieleńskich można wskazać hipotezę o jego reliktowości z czasów plemiennych. Określenie mazurzy byłoby zatem późniejszą nazwą mogącą wynikać z obecności mazurzenia w gwarze lub powstać niezależnie np. od słów mazać lub maź – określeń związanych z pracą maziarzy, tj. smolarzy.
Sama obecność mazurzenia może być lokalną samorodną innowacją lub reliktem związanym z mazurzeniem połabskim i dolnołużyckim.
Na kształt i trwanie mitu mogła wpłynąć również działalność etnografów i dziennikarzy, którzy utwierdzali samych mieszkańców w przekonaniu o ich mazowieckim pochodzeniu.
Przypisy
Kategoria:Grupy etnograficzne Polski Kategoria:Województwo wielkopolskie Kategoria:Wieleń Kategoria:Krzyż Wielkopolski