Zapoczątkowana w XVII wieku rewolucja naukowa dała bodziec do rozwoju nowożytnych uniwersytetów, które od średniowiecznych odróżniało wprowadzenie języków narodowych jako wykładowych, a także skierowanie nacisku na osobistą pracę naukową profesorów i swobodę prowadzonych przez nich badań naukowych.
Najstarsze szkoły typu uniwersyteckiego Miasto Rok założenia Uniwersytet Konstantynopol 849 (istniał do 1453) Uniwersytet Konstantynopolitański Fez 859 Uniwersytet Al-Karawijjin Ochryda IX wiek Ochrydzka szkoła piśmiennicza Presław IX wiek (istniała do 972) Presławska szkoła piśmiennicza Salerno X wiek Szkoła medyczna w Salerno Kair 988 Al-Azhar Bolonia 1088 Uniwersytet Boloński Paryż ok. 1100 Uniwersytet Paryski (nazywany później zwyczajowo Sorboną) Oksford 1167 Uniwersytet Oksfordzki Modena 1175 Uniwersytet w Modenie Cambridge 1209 Uniwersytet w Cambridge Salamanka 1218 Uniwersytet w Salamance, reorganizacja: 1254 Padwa 1222 Uniwersytet Padewski Neapol 1224 Tuluza 1229 Siena 1240 Montpellier 1289 Coimbra 1290 Uniwersytet w Coimbrze Rzym 1303 Orlean 1309 Florencja 1321 Grenoble 1339 Piza 1343 Valladolid 1346 Praga 1348 Uniwersytet Karola Pawia 1361 Uniwersytet w Pawii Kraków 1364 Uniwersytet Jagiellońskiodnowienie: 1400 Wiedeń 1365 Pecz 1367 Heidelberg 1386 Kolonia 1388 Obuda (dziś dzielnica Budapesztu) 1389 Ferrara 1391 Erfurt