Iwan IV był władcą o rozległych zainteresowaniach intelektualnych. Sięgał po pióro, i to nie tylko tocząc polemiki ze swymi przeciwnikami. autorstwo utworów liturgicznych i udział w redagowaniu kronik. Iwan IV wspierał rozwój sztuki, zwłaszcza architektury i malarstwa. W okresie jego rządów pojawił się w państwie moskiewskim druk. Był siedmiokrotnie żonaty; trzy z jego żon zmarły za jego życia, z trzema się rozwiódł, ostatnia, Maria Nagoj, przeżyła go.
Iwan IV doprowadził swoją represyjną polityką do politycznego, gospodarczego i społecznego kryzysu państwa. W 1565 roku wprowadził opriczninę, czyli policję, odpowiedzialną za liczne masakry ludności i rabunki (np. masakra nowogrodzka w 1570); zlikwidował ją w 1572 roku, widząc, że wymknęła mu się spod kontroli. Rezultatem działania opriczniny była śmierć ok. 100 tys. ludzi. Do jego niewątpliwych zasług należy reforma armii na wzór zachodni i utworzenie zbioru praw, tzw. Sudiebnik Carski. W czasie elekcji 1573 roku został wysunięty na kandydata do tronu polskiegoStanisław Płaza, Wielkie bezkrólewia, Kraków 1988, s. 18..