Inicjalizacja zmiennej w kodzie jest zwykłą konstrukcją nadania wartości zmiennej, niczym nie różniącą się od dalszych, kolejnych przypisań nowych wartości. Takie nadanie wartości następuje najczęściej w wyniku wykonania przypisania. Ta forma jest dostępna we wszystkich językach programowania, nawet jeżeli specyfika języka inaczej nazywa daną operację (innym terminem). W językach programowania, w których nie wymaga się deklarowania wszystkich zmiennych występujących w kodzie, taka inicjalizacja jest równocześnie deklaracją dynamiczną danej zmiennej, która skutkuje utworzeniem tej zmiennej z nadaną wartością początkową.
Inicjalizacja w prologu pętli Taka inicjalizacja dotyczy zmiennej sterującej pętlą, w prologu tej pętli, tj. przed przebiegiem pierwszej iteracji. Takiej zmiennej przypisywana jest wartość początkowa zakresu wartości, które będą przyjmowane przez tę zmienną, przy przejściach do kolejnych powtórzeń pętli. Należy jednak zauważyć, że w wielu językach zmienna sterująca może być zwykłą zmienną, która wcześniej bierze udział w różnych obliczeniach i może mieć już nadaną wartość, nie jest już potrzebna inicjalizacja (np. C, C++). W innych językach, mimo że taka zmienna ma już nadaną określoną wartość, być może właściwą, składnia i tak wymaga inicjalizacji takiej zmiennej dla bloku instrukcji iteracyjnej (np. Pascal).