mały|Potop. Ilustracja Gustave Doré mały|David d'Angers, Pomnik Georges Curvier'a, 1838 r. Katastrofizm (z gr. καταστροφή katastrophḗ 'przewrót' od κατά kata 'w dół' i στροφή, -ῆς strophḗ, -ês 'obrót') – hipoteza z dziedziny geologii i biologii historycznej, według której w historii Ziemi okresy spokojnego funkcjonowania ekosystemów i procesów geologicznych (erozji, akumulacji) rozdzielały gwałtowne przemiany geologiczne, które miały dramatyczny wpływ na biosferę. Po katastrofie życie odradzało się w zmienionej formie. Hipoteza została zaprezentowana w 1812 roku przez Georges’a Cuviera, francuskiego zoologa i paleontologa.
Katastrofizm usiłował pogodzić rozpowszechniony ówcześnie pogląd na pochodzenie różnorodności biologicznej – stworzenie form żywych w swej obecnej postaci przez Boga, z obserwacjami przemian w materiale kopalnym. Hipoteza katastrofizmu głosiła, że Ziemię w przeszłości nawiedzały katastrofy, zupełnie niszczące życie, a Bóg stwarzał nowe formy. Uczeń Cuviera, Alcide d’Orbigny, zakładał wystąpienie 27 aktów stworzenia odbudowujących życie na Ziemi po kolejnych kataklizmach i wymieraniach. Pierwowzór tej hipotezy można znaleźć w wierzeniach ludów indoeuropejskich, w tradycji antycznej, przekazanej w Metamorfozach Owidiusza.