Monument
Korzystne naturalne usytuowanie terenu wokół Osowca – rozliczne rozlewiska, trzęsawiska i bagna rzeki Biebrzy skłoniły dowództwo wojsk carskich do rozpoczęcia budowy w latach 1882–1890 kompleksu obiektów o charakterze obronno-zaporowym. Powodem podjęcia decyzji o budowie umocnień w rejonie Osowca była potrzeba obrony północno-zachodnich granic Imperium Rosyjskiego przed atakiem z terenu Prus Wschodnich. Jednocześnie zlokalizowanie twierdzy w tym miejscu pozwalało na kontrolowanie linii kolejowej biegnącej z Ełku do Białegostoku.
Prace fortyfikacyjne rozpoczęto według projektu i pod nadzorem gen. inż. Rościsława W. Krassowskiego od budowy zasieków i fortów. Zbudowano obiekt nr I (Centralny), II (Zarzeczny) i III (Szwedzki). Fort Centralny (nr I) pomimo militarnego przeznaczenia miał obiekty wykończone w sposób dekoracyjny, między innymi dzięki zastosowaniu oprócz standardowych również cegieł o odmiennych kształtach. Cegły pochodziły z carskich cegielni z Hornostaj i z Knyszyna. Na terenie twierdzy ulokowane były koszary dla wojska, budynki mieszkalne dla kadry oficerskiej i ich rodzin, a także cerkiew i cmentarz wojskowy. W pobliskich Downarach znajdowało się kasyno. W 1891 r. nastąpiła dalsza rozbudowa Twierdzy Osowiec. Powstał fort nr IV (Nowy), wybudowany pod kierunkiem sztabskapitana inż.