mały|upright=1.3|Portret czworga dzieci artysty Jana Matejki jako przykład portretowego realizmu Realizm () – styl w malarstwie europejskim drugiej połowy XIX wieku; zapoczątkowany we Francji, szybko rozprzestrzenił się na całym kontynencie.
Obrazy realistyczne to głównie sceny rodzajowe z życia prostych ludzi, namalowane przy pomocy uproszczonych środków wyrazu, o spokojnej palecie i kompozycji. Termin o proweniencji francuskiej, w języku polskim został po raz pierwszy użyty w 1857 r. przez Józefa KenigaJ. Malinowski, Malarstwo polskie XIX wieku, Warszawa 2003, s. 134..
Powstanie i program Najważniejszą postacią realizmu był Francuz Gustave Courbet. Po francuskiej rewolucji lutowej w 1848 roku, gdy coraz więcej malarzy odwróciło się od romantyzmu i akademizmu, objął nieformalne przywództwo nad grupą tych artystów. On też użył po raz pierwszy terminu „realizm” w odniesieniu do współczesnego mu prądu artystycznego. Źródłosłów tego pojęcia zdradza najważniejsze postulaty kierunku: odejście od romantycznej inspiracji wyobraźnią, rezygnacja z akademickiego idealizowania tematu malarskiego.