Helena Pawłowna urodzona jako Fryderyka Charlotta Maria Wirtemberska (ros. Елена Павловна, Фредерика Шарлотта Мария Вюртембергская, ur. 6 stycznia 1806 w Stuttgarcie, zm. w Petersburgu) – wielka księżna Rosji.

Życiorys Lata dziecięce Urodziła się jako księżniczka wirtemberska, córka księcia Pawła Karola Fryderyka Augusta Wirtemberskiego i księżnej Charlotty Sachsen-Altenburg. Jej ojciec skonfliktowany ze swoim bratem-królem, wyjechał do Paryża. Swoje córki umieścił w pensjonacie, dzięki czemu 10-letnia Charlotta otrzymała usystematyzowaną wiedzę i bardzo dobre wychowanie. Podczas pobytu w Paryżu bardzo duży wpływ na nią wywarła znajomość ze znanym francuskim uczonym Georgiem Cuvier, z którym prowadziła ożywioną korespondencję już po wyjeździe do Rosji. Uważana była za niezwykle inteligentną i dojrzałą, oczarowywała wszystkich swoim sposobem bycia i inteligentną rozmową.

Wielka księżna W wieku 15 lat została wybrana przez carycę Marię Fiodorowną na żonę dla jej syna Michała Pawłowicza. W 1823 roku przyjęła wiarę prawosławną i została uhonorowana tytułem wielkiej księżnej jako Helena Pawłowna. 21 lutego 1824 roku odbył się ślub.